شاخه ها
افراد آنلاین
20 کاربر آن‌لاين است (2 کاربر در حال مشاهده‌ی سایت مقالات)
ادامه...
مقالات :: آشنايي با شهر و مناطق ديدني تربت جام

موقعیت جغرافیایی و پیشینه تربت جام

کتاب مجموعه معماری، آرامگاهی مزار شیخ احمد جام - پاییز 1383
تربت جام ، كهن دریا عرفان، واقع در شمال شرقی گستره پهناور ایران زمین به مانند شهرها و مناطق دیگر آن با حوادث و فراز و نشیب های تاریخی و روند شكل تدریجی مواجه بوده است. دورانی كه این شهر، روستایی كوچك به نام معدآباد ...

تربت جام ، كهن دریا عرفان، واقع در شمال شرقی گستره پهناور ایران زمین به مانند شهرها و مناطق دیگر آن با حوادث و فراز و نشیب های تاریخی و روند شكل تدریجی مواجه بوده است. دورانی كه این شهر، روستایی كوچك به نام معدآباد نامیده می شد و رونق چندانی نداشت ، مردی بیدار دل به نام احمد در سكوت آرام كوهسار بزد با ریاضات شائقه خود را برای امری مهم آماده می ساخت. پس از كسب اجازه ارشاد، پای به معدآباد نهاد.
با عزیمت وی به این مكان به یكباره روح تازه ای به این روستا دمیده شد و خانقاهی كه بنا نمود قلب تپنده ای برای مریدانش گردید. نسیمی كه وزیدن گرفت و این منطقه را تحت تاثیر افكار عرفانی خویش قرار داد. شیخ احمد بر تعالیم و جهان بینی اطرافیانش دیدگاهی نوبخشید مشرب و پیرانی خاص از خود به یادگار گذاشت و مریدان بسیاری یافت به نحوی كه سلاطین و زمامداران زمانه اراتمندانه او و خاندان گردیدند و در محل خاكسپاری وی بناهائی را ایجاد نمودند. در آن روزگار كه بوز جان شهر بزرگی نزدیك معد آباد بود تاب مقاومت در برابر این افكار تو جهات را نیاورد.
سرانجام شهری با آن وسعت آن كه زادبوم دانشمندانی چون ابولوفای بوزجانی بود متروك گردید و به تدریج معد آباد گام به سوی شهر نشینی نهاد.
برای دیدن تصویر اصلی در صفحه جدید کلیک کنید.

شهرستان تربت جام با وسعت 8879 كیلومتر مربع واقع در شرق خراسان از شمال به شهرستان سرخس، از غرب به فریمان و تربت حیدریه، از جنوب تایباد، از شرق به رودخانه هریر رود و مرز دو كشور افغانستان و تركمنستان منتهی می گردد.
مركز این شهرستان، شهر تربت جام است كه در موقعیت 60 درجه و 15 دقیقه تا 60 درجه و 30 دقیقه عرض شمالی و 34 درجه و 35 دقیقه تا 35 درجه و 47 دقیقه طول شرقی قرار دارد.
ارتفاع ناحیه جام ار سطح دریا 928 متر است. جمعیت این شهرستان بر اساس سر شماری سال 1375 شمسی 210349 نفر برآورده شده و بر اساس آخرین تقسیمات كشوری سال 1382 دارای 5 بخش صالح آباد، مركزی، نصرآباد، پایین جام و بوژگان، سه شهر ، 13 دهستان و 416 آبادی دارای سكنه است.
تربت جام به لحاظ آب و هوایی در منطقه نیمه بیابانی با تابستانهای گرم و خشك و زمستانهای سرد قرار دارد . بافت اقلیمی شهرستان در بخش شمالی كوهستانی است كه از مهمترین ارتفاعات آن میتوان به «كوه شاه نشین» با بلندی 2117 متر و عرض 48 كیلومتر با وضعیت شمال غربی – جنوب شرقی اشاره نمود. شاه نشین پر آب ترین كوه منطقه جام با جنگلهای طبیعی پسته است.
در جنوب و مغرب این ناحیه كوههای باخرز و بزد قرار گرفته است. دشت جام كه جزئی از حومه آبریز «قره قوم» محسوب می شود دارای رودخانه جام و هریررود است كه روخانه هریررود از افغانستان سر چشمه می گیرد اما دشت جام به سبب وجود رسوبات جام رود بسیار حاصلخیز است. محصولات عمده این شهرستان گندم، چغندر قند، جو، پنبه، خربزه، هندوانه، زیره محصولات باغی است.

بر اساس مطالعات و بررسیهای باستانشناسی، این ناحیه از هزاران سال پیش زیستگاه اقوام باستانی بوده و كرانه های هریررود، كشف رود و جام رود آثاری از گذرگاه سكونت اقوام مهاجر و مهاجم را در خود محفوظ نگه داشته است، به نحوی كه این مطالعات موید سكونت پنج هزار ساله در منطقه است.
بنا به اعتقاد گریشمن، باستان شناس فرانوسوی شاخه ای از آریاییها دراوایل هزاره دوم پیش از میلاد از تنگه شمالی كشف رود و گذرگاه جنوبی به كناره جام رود منتهی می گردد عبور نموده و بتدریج در سراسر سرزمین باستانی ایران پراكنده شده اند، زیرا دیواره بلند واقع در بستر هریر رود در مشرق دره ای عمیق كه دو رشته كوه بینالود در غرب و هندو كش در شرق را از یكدیگر جدا می كند، تردد انسان را از این نقطه غیر ممكن ساخته است، به استناد شواهد موجود احتمالاً كناره هریر رود یكی از گذرگاههای مهاجرت اقوامی بوده كه دراواخر هزاره سوم و اوایل هزاره دوم پیش از میلاد از شمال شرقی به داخل ایران آمده اند.
از زیستگاههای باستانی مهم این منطقه می توان به شورقلعه، قشه توت و مخار اشاره نمود كه سفالهی تپه قشه توت از نظر تنوع نقش و فرم با سفالهای تپه انو درنزدیكی عشق آباد، شهر سوخته در سیستان، كویته در پاسكتان و نمازگاه در تركمنستان قابل مقایسه می باشد. یقیناً كاوشهای باستان شناسی و بررسی بیشتر در این ناحیه اطلاعات زیادی را در باره آن به دست خواهد داد.
در آغاز دورام تاریخی بخشهای شمال شرقی ایران مكان استقرار«باختری ه» بوده و كناره شرقی دریای خزر نیز زیستگاه «ماساژته» به شمار می آمد، هونها قبایلی بودند كه بیشتر شرق و شمال شرقی ایران را در دوران هخامنشی مورد تجاوز قرار می دادند. پس از پیروزی اسكندر مقدونی و با مرگ داریوش علاوه بر نواحی گوناگون، مشرق ایران از جمله ماورالنهر، هرات، باختر و اسكانیان بساط حكومت سلوكیه و جانشینان اسكندر را برچید و سلسله نوینی را بنیان نهاد كه ایالت پهناور خراسان قرار گاه حكمرانان این دوره بود. در دوره ساسانیان بساط فئودالیته برچیده شد و خراسان باستانی یا ساتراپی پارت به صورت یكی از استانهای مهم ایانشهر در آمد. در این زمان خراسان به چهار بخش تقسیم شده بود كه هر كدام مرزبان جداگانه ای داشت الف) مروشاهگان ب)بلخ یا باختر ج) تخارستان، هرات،فوشتج،و سمستان د) سرزمین ورزرود یا فرارود.
سرانجام طغیانها و استبداد و خوشگذرانیهای پادشاهان ساسانی عامل نارضایتی مردم گردید و با آشنا شدن آنها با دین مبین اسلام كه همانند خورشیدی بر جهان پرتوافكن گردید اعراب را به داخل ایران سوق داد و بدین سان نخست طبس به دست اعراب قتح گردید. در سال 31 هجری «عبد الله بن عامر» به «ابر شهر»،«سرخس» و «توس» لشكر كشی نمود، پس از آن و اسبراین فتح گردید. بهاستناد متون كهن جام در بستر حوادث تاریخی بعنوان چهارراهی یاد شده كه نقطه تلاقی شاه راههای تجاری و نظامی شرق و غرب شمال و جنوب بوده است، زیرا جام از طرفی بر سر راه ری، قومس،نیشابور،هرات و خاور دور و از سوی دیگر بر راه زرنج و قهستان به سرخس، باختر، نسا،مرو و بخارا قرار داشته و از نظر ارتباطی در طول تاریخ از رونق و اهمیت خاصی برخوردار بوده است.
به هر حال در متون جغرافیایی ـ تاریخی تا هور اسلام نام و نشانی از جام مشاهده نمی شود. در سده های نخستین اسلامی جام به صورت «زام» منطقه وسیعی به هیئت یك شهر از قصبه ایرانشهر معرفی شده كه این قصبه به عنوان ربع نیشابور و جرئی از اقلیم چهارم محسوب می گردید. برای نخستین بار تاریخ نگار عرب «احمد بن یحیی البلاذری» در سده سوم هجری در اثر ارزشمندی خود «فتوح البلدان» از زام یاد كرده و فانح انرا «عبدالله بن عامر بن كریز» به سال 28 یا 29 هجری در زمان خلیفه سوم ذكر كرده است. پس از وی «محمد بن جریر طبی» ذیل وقایع سال 116 هجری به قلعه ای مستحكم به نام «باذكر» اشاره می كند كه «هیثم» به عنوان حاكم در آن قلعه حكمرانی می كرده است.
گویا در سال 253 ه.ق. «زام» توسط حاكم صفاری «یعقوب لیث» در نزاع با امرای ظاهری فتح می گردد، وی علاوه بر این ناحیه مناطقی چون بادغیس ، فوشنج و باخزر را به تصرف خویش در آورده. منطقه جام در سال 287 تا 390 ه.ق جزئی از قلمرو حكمرانان سامانی قرار داشت. از عهد سامانیان تا اواخر زمامداری سلطان محمود غزنوی به دلیل وجود یك دولت نیرومند در بخارا و غزنه، در نتیجه وجود آرامشی نسبی به خراسان و پیرشفت فرهنگی این ناحیه شخصیتهای بزرگ علمی مانند ابوالوفا بوزجانی ریاضیدان معروف، شیخ ابوذر بوزجانی، ابو جعفر زامی و ... پای به عرصه علم و ادب این سرزمین نهادند. ظاهراً اوج رونق جام به مركزیت «بوزجان» سده چهارم هجری بوده و به نحوی كه در متون به یكصد و هشتاد آبادی در ان ناحیه اشاره شده است.
مؤلف ناعملوم «حدود العام» در كتاب خود كه به سال 372 ه.ق آن را نگاشته از شهركی به نام «بوژگان» در نزدیكی تربت جام فعلی هم پایه بامناطقی چون سلومه، سنگان و زوزن نام می برد. «ابوعبدالله محمد بن احمد مقدسی» منطقه «زام» را به عنوان ناحیه ای وسیع بر شمرده و شهر آنرا بوزجان نامیده است، گویا بوزجان یا «بوژگان» در این زمان به مرتبه ای رسیده بود كه «مقدسی» از آن به مانند قصری در برابر خانه ای یاد كرده است.
از رویدادهای بسیار مهم سده پنجم هجری در منطقه زام عزیمت شیخ احمد از نامق ترشیز «كاشمر» به این ناحیه بود، وی علاوه بر مشرب عرفانی خود كه ملهم و بر گرفه از تعالیم اسلام بود پیروان خاصی را نیز با خود همراه نمود، این عارف نامدار در سال 536 ه.ق دعوت حق را لبیك گفت و در همان ناحیه به خاك سپرده شد و به بركت مزار وی روستای معدآباد رونق یافت و به تربت جام معروف گردید. مقارن با سالهای 608 تا 612 ه.ق به تصرف در آمد. در جریان حمله مغول «بوزجان» تحت سیطه آن قوم درآمد، اما «جام» مانند دیگر متصرفات مغول آسیبی ندید و حتی پناهگاهی برای خانه باختگان هراتی، فوشنجی و بوزجانی گردید و بنا به گفته بوزجانی در روضه الریاحین اهالی جام در این هنگان به كوه بزد پناهنده شدند. گویا حكمرانان مغول تحت تاثیر عظمت و مقام عرفانی شیخ و اعقاب وی از ویران نمودن جام منصرف می گردند. دراین باره آمده است:
چون لشكر مغول از آب جیحون گذشت و امدن ایشان جزم شد، مردمان روی به كوه بزد نهادند، شیخ شهاب الدین فزند ذكور شیخ احمد جام در حیات بود ... چون لشكر مغول به معدآباد رسید، مسلمانان به زیارت شیخ الاسلام شهاب الدین آمدند و اكرام بسیار نمودند و معدآباد را ضیافت كردند از آن لشكر ضرر نرسید.
این بطوطه در اواسط سده هفتم هجری جام را دیده و از ان به عنوان شهری متوسط و زیبا یاد می كند كه باغها و اشجار فراوانی داشته و حریر آن زبانزد خاص و عام است،یاقوت حموی نیز مقارن با نیمه اول سده هفتم هجری جام را از توابع نیشابور و بوزجان را قصبه آن معرفی كرده است. پس از روی كار آمدن «منگوقاآن» ناحیه جام جزء مناطقی بود كه به «ملك شمس الدین كرت» «643-676» ه.ق .واگذار گردید و بدین نحو تاریخ منطقه تربت جام و مناطق همجوار آت در سده هفتم هجری با سلسله آل كرت عجین گشت.
در سال 717 ه.ق «یسور» شاهزادهجغنایی در جام به خدمت الاسلام خواجه شهاب الدین رفت، تربت مظهر شیخ احمد را زیارت كرد و چون از شهاب الدین نافرمانی دید پس از تصرف حواشی جام، در تصرف حصارهای شهر «جام» ناكام ماند.

ارادت «تیمور لنگ» به عرفاً و متصوفه سبب گردید، وی در سال 782 ه.ق به زیارت مزار پیر جم بشتابد. پس از تیمور شاهرخ بر مسند حكومت تكیه نمود و در سال 809 ه.ق به زیارت مقبره شیخ احمد امد و «جلال الدین فیروز شاه» از امرای وی مدرسه و مسجد جامعی بر سر مزارش بنا نمود. در سال 935 ه.ق شاه طهماسب صفوی در حوالی تربت جام شكست تلخی بر عبدالله ازبك وارد ساخت و پس از مدتی سرخس و زورآباد را به حكومت مستقلی تبدیل نمود.

از حوادث مهم تاریخی دیگر شكست «نصیر الدین محمد همایون» پادشاه هندوستان از «شیر خان افغن» در سال 949 ه.ق و رهسپار شدن به سوی ایران برای استعانت از حكومت وقت بود. این پادشاه كه از سوی شاه طهماسب صفوی مورد توجه قرار كرفت، پس از زیارت مرقد شیخ جام بر محجر سنگی پیرامون مزار با مركب دو بیت به تاریخ 951 ه.ق نگاشت «این قطعه از محجر سنگی امروز در بنای گنبد خانه نگهداری می شود».
شاه صفوی در دوران حكومت توسعه طلبانه خود در خراسان با تدابیری خاص، مالیات هفت جماعت از مردم جام را تخفیف دا كه این فرمان در سال 1046 ه.ق صادر گردید. این كتیبه پیش از این در ایوان بنای مزار شاه قاسم انوار نصب بوده و سپس برای نگهداری بیشتر به رباط جام منتقل گردیده است. در دوران قاجار بخصوص دوره حكومت ناصری «جام» به عنوان سپری در برابر متجاوزین مرزهای شرقی چون اقوام تاتار، ازبك و تركمن محسوب می شد.
مقاله قبلی >> شکل گیری شهر جام تپه های تاريخي در تربت جام << مقاله بعدی
ترک بک
  • آدرس: http://torbatjam.com/modules/article/view.article.php/c2/18
  • ترک بک: http://torbatjam.com/modules/article/trackback.php/18
رای
10987654321
API: RSS | RDF | ATOM
سایت تربت جام & Copyright© admin
 
بی‌شک دیدگاه هر کس نشانه‌ی تفکر اوست، ما در برابر نظر دیگران مسئول نیستیم

بیشترین خوانده شده
در آداب اسلامي توصيه هاي ويژه اي براي تغذيه در دوران بارداري وجود دارد. اين امر نشان دهنده ي اهميت اين زمان و نيز نقش تغذيه در آن است.
مجموعه آرامگاهی شیخ الاسلام احمد جامی یکی از بزرگترین مراکز زیارتی شرق ایران است که در قرن نهم به اوج شکوفایی خود رسید. این مجموعه که وسعتی حدود (64000) متر مربع دارد... .
برخي از علائم اختلال اعتیاد اینترنتی عبارتند از:
مشکلات میان فردی و یا مشکلات در هنگام کار یا مطالعه، نادیده گرفتن مسئولیتهای مربوط به دوستان، خانواده، کار و یا مسئولیتهای فردی، کناره‌گیری پس از دست کشیدن از اینترنت، کج خلقی هنگام تلاش برای دست کشیدن از اینترنت، آن‌لاین ماندن بیش از زمان برنامه‌ریزی شده، دروغ گفتن یا مخفی نگهداشتن زمان واقعی کار با اینترنت از نظر دوستان یا خانواده، تغییر در سبک زندگی به منظور گذران وقت بیشتر با اینترنت، کاهش فعالیت فیزیکی، بی‌توجهی به سلامت شخصی و بی‌خوابی یا کم خوابی و یا تغییر در الگوی خواب به منظور گذران وقت در اینترنت.
تربت جام از لحاظ فرهنگ موسیقیایی یکی از غنی ترین مناطق ایران است. این مهم به دو صورت نمود پیدا می کند؛ نخست موسیقی مقامی تربت جام که شامل مقامهای آوازی و سازی است که به وسیله ی ...
در روزگار سلجوقيان ، در سال 440 هجري قمري در قريه نامق ، از سلسله جرير بن عبدالله (از صحابي معروف) کودکي چشم به جهان گشود که او را احمد خواندند و بعدها به احمد جامي نامقي شهرت يافت... .
نورالدين ابوالبركات عبدالرحمن بن نظام‌الدين احمد بن شمس‌الدين محمد جامي نامي‌ترين شاعر و نويسنده دانشمند و عارف قرن نهم هجري است. برخي از پژوهندگان او را بزرگترين استاد سخن بعد از حافظ و خاتم شاعران بزرگ پارسي‌گو ...
در كتاب لغت موسيقي نوشته افراسياب بيگ لي كلمه‌ي مقام كه به صورت موغام يا مغام هم نوشته مي‌شود، به عنوان مجموعه‌ي صداها و پرده‌هاي مختلف كه بر اساس يك كوك واحد ...
حجة الإسلام زین الدین ابوحامد امام محمد غَزّالی طوسی، یکی از بزرگترین متصوفین، فلاسفه و اندشمندان علمای اسلام در قرن پنجم و ششم هجری می باشد. بزرگمردی که در انواع رشته های علوم اسلامی سرآمد دانشوران روزگار خود گشت...
تربت جام ، كهن دریا عرفان، واقع در شمال شرقی گستره پهناور ایران زمین به مانند شهرها و مناطق دیگر آن با حوادث و فراز و نشیب های تاریخی و روند شكل تدریجی مواجه بوده است. دورانی كه این شهر، روستایی كوچك به نام معدآباد ...
زندگی‌نامه استاد غلامعلی پورعطایی آفریننده «نوایی» مقام اسطوره‌ای كه از روح هنرآفرین او برمی‌خیزد و جان را به عروج و سفری عارفانه وا می‌دارد.
تازه ترین مقالات
موسيقي مقامي (محلي)، بدوي ترين شكل موسيقي است كه از زمانهای دور برای ما به يادگارمانده است. این نوع موسیقی درهركشوری ، متناسب با بوم و محيط جغرافيايي و انساني آن كشوردرهم آميخته و جزئي از فرهنگ آن کشوري محسوب ميشود. به راستی کسی زمان دقیق پیدایش مقام را نمی داند. مقام نمی تواند یک تصنیف یا ترانه باشد. مقام پیشینه ای دارد به وسعت تاریخ وآدمهایش....
تواناتک: IMEI یک کد ۱۴ رقمی چیست است که باید در هر گوشی جدیدی که ساخته می‌شود منحصر به فرد باشد و تا آخر عمر دستگاه با آن باقی خواهد ماند. از آن...
یک پلنگ که برای شکار خیز برداشته، یک قوچ اوریال با شاخهای تابیده اش، یک جبیر، یک گرگ و یک شغال، یک سبزه قبا با لانه اش که از خار و خاشاک درست ...
در اوایل قرن شانزدهم میلادی در دهکده ای نزدیک شهر «استرتفورد» در ایالت واریک انگلستان، زارعی به نام ریچارد شکسپیر زندگی می کرد. یکی از پسران او «جان» در حدود سال ۱۵۵۱ در شهر استرتفورد به شغل پوست فروشی مشغول شد و «ماری آردن» دختر یک کشاورز ثروتمند را به همسری برگزید. ماری در ۲۶ آوریل ۱۵۶۴ پسری به دنیا آورد و نامش را «ویلیام» گذاشت. این کودک به تدریج پسری فعال ، شوخ و شیطان شد ، به مدرسه رفت و زبان لاتین و یونانی را فرا گرفت. ولی به علت کسادی شغل پدرش ناچار شد برای امرار معاش، مدرسه را ترک کند و شغلی برای خود برگزیند. برخی می گویند که او ابتدا شاگرد یک قصاب شد و چون از دوران نوجوانی دلبستگی شدیدی به ادبیات داشت، در موقع کشتن گوساله خطابه می سرود و شعر می گفت.
HIV
خانواده و سلامت | shekoofe | پ ۹۱/۰۷/۲۰
HIV چيست ؟ HIV مخفف ""Human Immunodeficiency Virus به معني "ويروس نقص ايمني انسان" مي‌باشد. ويروس ، يك ذره زنده خيلي كوچك است كه مي‌تواند تكثير و پخش شود اما...
یاهوووووووووووووووووووشاید از نام این ترفند اندکی جاخورده باشید ، اما باید قبول کرد که این نام بهترین عنوان برای این ترفند است! قصد داریم ...
در زندگی زناشویی دلخوری ها ، رنجش ها ، شکایت ها و مشاجره ها فراوان است . اگر چنین نباشد باید نگران بود . زیرا به یقین رابطه زوج به سردی گراییده و نسبت به هم بی اعتنا شده اند و دیگر هم را دوست ندارند که از یکدیگر نمی رنجند...
بسیاری از عادت های فرهنگی و صفات اجتماعی ما ریشه در تنبلی اجتماعی دارد. ایرانی ها ضمن این که دارای میزان تنبلی بالاتر از متوسط جهانی هستند، جایگاه سوم را به خود اختصاص داده اند...
حقيقات نشان داده، محروم‌كردن استفاده موقتي از وسايل تكنولوژيك نتيجه عكس دارد و حتي ممكن است فرد را دچار اضطراب و حالت هيجاني كند...
درست است كه انسان امروز شايد نتواند از تكنولوژي دور باشد اما متخصصان و كارشناسان معتقدند كه وابستگي‌ ما به تكنولوژي مي‌تواند مضر و حتي خطرناك باشد...
ثبت نام | ورود به سایت | تبادل لینک | |